به گزارش خبرنگار مهر، صنایع دستی به عنوان ارزندهترین هنر کاربردی کشور ایران، پتانسیلی با ظرفیتهای نهفته است و اثرات قابل ملاحظهای در برطرف نمودن مسایل سوء اجتماعی و توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور دارد.
از مهمترین موارد کاربرد صنایع دستی در کشور، ایجاد اشتغال مولد و جنبی، جلوگیری از مهاجرتهای بیرویه به شهرها، کاهش میزان وابستگی به خارج و تامین استقلال اقتصادی، تقویت روحیه ابتکار و خلاقیتهای فردی، توسعه صادرات غیرنفتی و تامین بخشی از درآمد ارزی کشور، معرفی و حفظ ارزشهای فرهنگی، آداب و رسوم دیرینه و اصالتهای موجود در جامعه و زمینه سازی برای ایجاد صنعت مستقل و غیر وابسته کشور است.
به لحاظ این اهمیت شورای جهانی صنایع دستی در نخستین کنگره جهانی در روز دهم ژوئن سال 1964 میلادی با شرکت اساتید، صنعتگران و هنرمندان بیش از 40 کشور جهان در نیویورک برگزار شد و به عنوان یکی از نهادهای وابسته به یونسکو به تصویب رسید و دهه پایانی قرن بیستم از سوی سازمان ملل متحد دهه توسعه فرهنگی نامگذای شد و توجه را بیش از پیش به پرورش استعدادها و شکوفایی خلاقیتها در زمینه صنایع دستی و بومی کشورها معطوف کرد.
در ایران نیز بیستم خرداد هر سال مصادف با دهم ژوئن به نام روز جهانی صنایع دستی نامگذاری شده که اهیمت صنایع دستی را میرساند.
فعالیت هفت هزار هنرمند صنایع دستی در قم
در استان قم از دو میلیون هنرمند شناسایی شده صنایع دستی در کشور، بیش از هفت هزار هنرمند صنایع دستی در 53 رشته هنری فعالیت میکنند.
برخی از این رشتهها مانند خرمهره و حجاری روی سنگ بومی این استان است و کم توجهی به هنر و هنرمند سبب از بین رفتن این رشتهها خواهد شد.
"هنرمندان صنایع دستی شهر قم مکانی برای عرضه آثار خود ندارند، محصولات صنایع دستی هنرمندان قم خاک میخورد، هنرمندان قم در تنگنا هستند، درب کارگاههای تولیدی قم تخته شده، صنایع دستی قم به گورستان تاریخ سپرده میشود و روزی از یادها هم خواهد رفت، مرگ تدریجی صنایع دستی قم حتمی است، محرومیت هنرمندان صنایع دستی در سال تولید ملی، هنرمندان قم دل سرد و دلزده شدند، استاندار، شهردار، رئیس یا معاون صنایع دستی چه کسی باید کاری برای هنرمندان انجام دهد، ادغام صنایع دستی با میراث فرهنگی و گردشگری توجه به هنرهای دستی را کم کرده، کسی برای صنایع دستی وقت ندارد، وعدههای توخالی مسئولان و اعمال سلیقههای مختلف هنرمندان را مایوس کرده است، صنایع دستی با وجود ظرفیت گسترده رونق ندارد، بخش خصوصی وارد شود هنرمندان را مورد حمایت قرار دهد، مسئولان فرصتهای شغلی حاصل از ارج نهادن به صنایع دستی را به باد میدهند، ارزش قایل شدن برای سنتها کار را گسترش میدهد".
اینها درد دلهای برخی از هنرمندان فعال قم بود.
رضا محمدی یزدی یکی از این هنرمندان است که در رشته مرواربافی (حصیربافی) نخستین کتاب را تالیف کرده است.
وی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به عدم حمایت از کارگاههای تولیدی از سوی اداره کل صنایع دستی استان قم گفت: کارگاه من اجارهای بود و از اردیبهشتماه سال جاری، وضع بازار خراب شد با وجود تلاش بسیار، مشکل مالی و عدم استقبال از سوی مردم سبب شد تا پس از 12 سال کارگاه را جمع کردم.
این هنرمند قمی تأکید کرد: از وقتی این اداره کل با میراث فرهنگی و گردشگری ادغام شده، توجه به هنرمندان کمتر شده و فقط میگویند بودجه نداریم.
وی گفت: چند سال است که از اداره صنایع دستی میخواهیم تا مکانی را به عنوان بازارچه صنایع دستی در قم اختصاص دهند اما کاری انجام ندادند.
محمدی یزدی به دنبال این مطلب اضافه کرد: 100 درصد مشکل هنرمندان قم نبود مکان ثابت برای فروش و تولید است و حدود هفت نفر از هنرمندانی هم که من میشناسم به همین دلیل یا فعالیت خود را جمع کردند یا تغییر شغل دادند.
هنرمندان قم مکانی برای فروش محصولات خود ندارند
نیره محمدی یکی دیگر از هنرمندان مروارباف استان قم نیز به خبرنگار مهر گفت: عرضه کالاهای چینی و دستگاهی به نفع فروشندگان است لذا اگر مکانی برای فروش بود تا هنرمندان کارهای هنری خود را عرضه میکردند به چرخه تولید در استان کمک میشد.
زهراعباسی هنرمند رودوزیهای سنتی قم نیز در مورد نبود بازارچهای برای فروش کالاهای دست ساز گفت: فکر میکنم مشکلات تمامی هنرمندان مشترک باشد، بازاری برای فروش کالاهای صنایع دستی در مجموعه شهر قم وجود ندارد، حدود 6 سال است پیگیر ایجاد بازاری در مکان پرتردد شهر هستیم اما هنوز موفق به انجام این کار نشدیم.
وی ادامه داد: به دلیل اینکه هنرمندان مکانی برای فروش ندارند در فروشگاههای سطح شهر هم به نام صنایع دستی، صنایع وارداتی و کارخانهای فروخته میفروشند. صنایع دستی به ندرت در فروشگاههای قم عرضه میشود.
هنرمندان درآمد مالی مطلوب ندارند
وی اظهار داشت: بیشتر هنرمندان به دلیل اجارههای بالا در جاهای نامناسب فعالیت میکنند، جای ثابت و مطمئن ندارند و حمایتهای لازم از صنایع دستی و تولید کنندگان نمیشود.
این هنرمند صنایع دستی قم با بیان این مطلب که به ایجاد مکانی برای صنایع دستی بها داده نمیشود، گفت: به علت نبود مکانی برای عرضه کالا، هنرمندان درآمد مالی مطلوب ندارند و کم کم این هنرها هم منسوخ میشود.
وی بیان داشت: هر زمان به اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قم میرویم میگویند اعتبار نداریم و از ابتدای سال قولهایی دادند که هنوز انجام نشده است.
وی افزود: صحبتهایی با شهرداری و استانداری هم شده، همه هم میگویند میخواهیم کار کنیم خیلی صحبتهای گیرا میکنند اما تا کنون کاری که باید انجام نشده، شاید صنایع دستی را ارزشمند و سودآور نمیدانند؟!!
توجه به صنایع دستی ارزآوری دارد
عباسی تاکید کرد: ارزش قائل شدن و بها دادن برای سنتها و صنایع دستی و آنچه داریم کار را گسترش میدهد، سودآوری دارد و به سرعت ارز آور میشود کشورهای دیگر کالاهای بیارزششان را عرضه میکنند، کار چین با قیمت بالا خریداری میشود، اما در کشور ما...
وی گفت: سئوال من این است اگر تسهیلاتی به هنرمندان داده شده، فروشگاههای داخلی برپا و امکاناتی در جهت رشد تولید انجام شده پس چرا تولیدکنندگان ما هنوز با مشکل مواجه هستند؟
بازارچه مستقل صنایع دستی در قم ایجاد شود
ابوالفضل موسوی، هنرمند خوشنویس و معرق کار استان قم نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به اینکه برای موفقیت در صنایع دستی، باید سه پروسه آموزش، زمینه سازی برای تولید و بازاریابی برای فروش را در نظر گرفت، اظهار داشت: برای رسیدن به این مقاصد باید بازارچه مستقل صنایع دستی برای فروش دائم کالاهای هنرمندان در قم وجود داشته باشد.
وی افزود: معضلی که در قم وجود دارد نبود بازاری برای فروش است. ما شاهد هستیم که در استانهای مختلف کارهای اساسی به منظور ترویج صنایع دستی و توسعه بازارهای آن انجام میشود اما در قم حتی یک بازارچه صنایع دستی وجود ندارد.
این هنرمند خوشنویس با اشاره به بیفایده بودن پیگیریهای یک ساله خود و دیگر هنرمندان برای تبدیل بازارکهنه قم به بازارچه صنایع دستی، گفت: ما چندین جلسه با مدیران داشتیم و پنج سال پیش با حضور مسئولان مربوطه آن زمان، متشکل از استاندار، نیروی انتظامی، شهردار، معاون صنایع دستی و مدیرکل این اداره، رئیس شورای شهر و اعضای آن جلسهای تشکیل شد و تمام اعضا موافق با ایجاد بازارکهنه به عنوان بازارچه صنایع دستی بودند که درودگران هم باید یا تغییر کاربری میدادند یا به جای دیگر منتقل میشدند که این تصمیم صورت جلسه شد.
این هنرمند معرق کار قم ادامه داد: در این جلسه مهدی متقیان مدیرکل سابق میراث فرهنگی قم طرحی را نشان داد که مطالعات بازارکهنه به عنوان بازارچه صنایع دستی انجام و تصویب نهایی شده و تمامی امکانات لازم برای این کار فراهم است.
موسوی اظهار داشت: متقیان در آن جلسه گفت: در این طرح کفپوش آنجا انجام و دربهای شبیه هم برای آن ساخته میشود و حتی جانمایی برای سرویس بهداشتی آن صورت گرفته است.
وی ادامه داد: استاندار و تمامی افراد حاضر در جلسه همکاری خود را اعلام و امضا کردند هنرمندان قم هم فکر کردند مشکل به زودی حل خواهد شد اما نمیدانستیم امضا میکنند و بعد امضای خود را با عملشان خط خطی میکنند.
وی اظهار داشت: در این مدت میراث فرهنگی مرمتی معمولی انجام داد و طرحهایی که گفتند عملی نشد.
موسوی گفت: متاسفانه دو قهوه خانه سنتی هم در بازارکهنه دایر شد و مکانی که اگر کمی مرمت و تمیزتر کردند محیط را برای آلوده شدن جوانان قم آماده کرد. ما این همه پیگیر نبودیم که این شود.
وی تاکید کرد: ما سالها در خصوص ایجاد بازاری برای فروش پیگیری کردیم، وضعیت حاضر برایمان خسته کننده و ملال آور شده اما اگر شرایط فراهم شود آمادگی همکاری داریم.
صنایع دستی قم از بین و از یاد رفته است
محمد رحیمی لنجی هنرمند معرق کار ساقه گندم قم هم در خصوص وضعیت هنرمندان قم گفت: صنایع دستی قم از بین و از یاد رفته شده حدود 10 سال پیش که به این شهر آمدم رتبه قم در صنایع دستی کشور دوم یا سوم بود.
وی با اشاره به پرشوری نمایشگاههای 3 - 4 سال قبل گفت: در سال 85 تا 88 حدود 12 نمایشگاه در استان قم داشتیم و برای رفتن به نمایشگاه دعوا بود، اما الان برای نمایشگاه زاهدان سه غرفه برای هنرمندان قم بود که یکی از آنها خالی ماند.
وی ادامه داد: آن زمان نمایشگاههای استانی که میرفتیم میگفتند مگر قم هم صنایع دستی دارد شاید بیش از تمام استانها فروش داشتیم اما بی توجهی که در این 4 - 5 سال به صنایع دستی شد به هیچ قشری نشد چند سال برای ایجاد بازارچه صنایع دستی پیگیری کردیم اما کسی جوابگو نبود.
رحیمی لنجی اظهار داشت: وضعیت صنایع دستی قم وحشتناک است، تخریب گرایانه به جان هنرمندان افتادهاند به عنوان مثال قدیریان با 7- 8 شاگرد بیمهای حالا تغییر شغل داده و نعمتی بهترین هنرمند رنگ کار تابلوهای معرق به تهران رفت. من هم از قم رفتم.
وی با اشاره به ورشکستگی برخی از کارگاههای صنایع دستی قم نیز گفت: کارگاههای تولیدی بزرگ قم از بین رفته و هنرمندان این استان وضعیت زیر خط صفر دارند.
وی افزود: با وجود اینکه من یک سال است به اصفهان برگشتم اما هنوز نانم را از قم میخورم زیرا این استان با ویژگیهایی که دارد بهتر از اصفهان است. از کار در قم بریدم زیرا مسئولان به صنایع دستی بها نمیدهند و ارزش برای آن قائل نیستند.
12 ماه سال قم مسافر و توریست دارد
این هنرمند معرق ساقه گندم قم ادامه داد: اگر در اصفهان 6 ماه از ماههای گرم سال توریست میآید اما در قم 12 ماه میآیند و چهارشنبه، پنج شنبه و اعیاد خاص که جواب گو نمیتوانستیم باشیم.
وی بیان داشت: ما فروشگاه صنایع دستی در قم نداریم و حتی چیزی به عنوان صنایع دستی در این استان وجود ندارد باید فاتحهاش را بخوانیم. برای برپایی نمایشگاه اطراف حرم به هر کجا نامه زدیم و رفتیم بیفایده بود.
این هنرمند معرق کار گفت: نمیخواهند یا نمیتوانند نمیدانم. شاید اهمیت صنایع دستی را نمیدانند که پیگیری نمیکنند.
رحیمی اظهار داشت: یکی دو نفر میتوانند گلیم خود را از آب بیرون بکشند تازه کارها باید چه کاری انجام دهند؟
وی تاکید کرد: در قم باید بیش از شهرهای دیگر روی اوقات فراقت تاکید شود زیرا شهری مذهبی است و مکانهای تفریحی هم به نسبت بسیاری از شهرها در آن کمتر است، اگر پس از آموزش مکانی برای فروش صنایع دستی بود با استقبال زیادی مواجه و از بسیاری از معضلات اجتماعی کاسته میشد.
وی افزود: به عنوان مثال در اصفهان چون جایی برای فروش هست، کارآموزان در خانه کار میکنند و در میدان امام فروشگاهها، صنایع دستیشان را میفروشند.
رحیمی گفت: صنایع دستی مکان مناسب میخواهد، من 18 ماه نزدیک حرم حضرت معصومه(س) مغازه داشتم در این مدت 180 میلیون تومان از هنرمندان نقد میخریدم و بعد میفروختم چرخه راه افتاده بود اما مکان من اجارهای بود و صاحب مغازه آن را گرفت.
وی اظهار داشت: بیشتر شهرهای ایران بازارچه صنایع دستی دارد در کاشان، نیاسر و قمصر با اینکه مکان کوچک است اما چون جای گردشگری بوده بازارچه صنایع دستی راه اندازی کردند.
این هنرمند در ادامه گفت: من با بیشتر هنرمندان ارتباط دارم، همه از نبود بازاری در قم برای فروش کالاهایشان رنج میبرند.
کارکردن در قم سخت است
انسیه مسعودی، هنرمند معرق کار قم نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به نبود مکانی برای تولید آثار هنری خود، بیان داشت: یک سال است که کار نمیکنم چون مکانی برای انجام کارهایم ندارم، کرایهها بالا بود و معرق کاری، هنری نیست که در گوشه اتاق بشود آن را راحت انجام داد زیرا صدای زیاد دارد و زمان بر است و نیاز به کارگاه دارد.
وی گفت: باید برای پدید آوردن یک اثر گاهی یک یا دو ماه وقت بگذاری بعد جایی هم برای فروش نداریم، سرمایه میخواهد تا سودآور باشد.
فروشنده معرق سرای ظهور در قم نیز اظهار داشت: وضعیت بازار خراب است مکان فروش نداشتم لوازم مورد نیاز نیست و در قم کارکردن سخت است من هم کارگاهم را جمع کردم.
بنویسید هنرمندان مشکلی ندارند
یکی از هنرمندان انگشتر ساز قم نیز که خواست نامش درج نشود در گفتگو با مهر گفت: ما که هر چه گفتیم فایدهای نداشت ومدتی است که با صنایع دستی ارتباط ندارم. بنویسید همه چی گل و گلاب است و هنرمندان مشکلی ندارند.
وی اظهار داشت: بارها نوشته شده چند سال گفتیم و گوش نکردند، تمامی مسئولان مشکلات را میبینند، نبود مکانی برای فروش را میبینند اما هیچکس کاری نمیکند حرفی بزنم گوش نکنند چه فایدهای دارد؟ ما هم دیگر پیگیری نمیکنیم شاید همین را میخواهند.
به نظر میرسد دغدغه مسئولان قم صنایع دستی نیست زیرا در سند چشم انداز قم در افق 1404 نیز درباره صنایع دستی نیامده است.
...........................
فاطمه محمدی
نظر شما